Del comercio a la industria en Coro, estado Falcón: Manasés y Elías Capriles Ricardo (siglos XIX-XX)
DOI:
https://doi.org/10.62876/rm.v1i66.7832Palabras clave:
red comercial-familiar, comunicaciones, inversión, CuraçaoResumen
Se recorre la historia de vida de los hermanos Manasés y Elías Capriles Ricardo, comerciantes sefarditas arraigados en Coro durante los años sesenta del siglo XIX y con diversificada trayectoria como inversionistas. Una dupla donde la palabra cooperación fue clave y la cual evolucionó hasta formarse la tradicional red familiar-comercial sefardita unidos a la familia de Meza Myerston, con matrimonios cuidadosamente
planificados. Cada hermano jugó un papel que dio vida a diversos proyectos empresariales en los sectores comercio, industria y comunicaciones; alcanzando su apogeo en el último cuarto del siglo XIX. La red comercial-familiar terminó en corto tiempo y la dupla de hermanos desapareció, tomando cada uno su propio camino; quedando importantes cambios en el escenario económico y social de Coro y su área de influencia.
Descargas
Citas
Antropóloga Social (México). Doctorado en historia (UCV). Docente titular jubilada Universidad Francisco de Miranda, Coro. Miembro de Número Capítulo Falcón-Academia Nacional de la Historia.
Archivo Nacional de Curaçao (En adelante ANC). Sección Registro Civil, Nacimientos 1850, Acta N° 267.
El interesante documento, que sigue en su redacción la estructura de una ketubá, fue redactado en español y registrado en Curaçao el 31 de octubre del mismo año, dando así peso y validez civil a un documento religioso. Recuérdese que en Venezuela no había para entonces la figura del matrimonio civil. ANC. Sección Registro Civil, Matrimonios 1859, Acta N° 42.
ANC. Colección Boskaljon, Inv. N° 4738, Paspoortenboek van Vertrekkende Personen (julio 1865-octubre 1866), Registro N° 1376.
ANC. Sección Registro Civil. Nacimientos 1837, Acta N° 259.
ANC. Sección Registro de Ciudadanía, Libro N° 96, folios 53v.-54, Registro N° 2608.
«Manifiesto inicial de la Federación», https:// es.wikisource.org/wiki/Manifiesto_Inicial_de_la_Federación#:~:text=La%20Federación%20es%20el%20gobierno%20de%20los (Acceso el 10/03/2023).
Archivo Histórico del Estado Falcón-Universidad Nacional Experimental Francisco de Miranda (En adelante AHEF-UNEFM). Sección Instrumentos Públicos, Tomo LXVIII (1858-1862), folio 267-267v., folio 354v.-355.
Las circuncisiones de Moses Frois Ricardo se conservan en los cuadernos que llevó entre 1840 y 1878. Cada registro está numerado y contiene el nombre del circuncidado y sus padres, su fecha de nacimiento y los padrinos. Asociación Israelita de Venezuela, Museo Sefardí de Caracas Morris E. Curiel. Colección Documentos, Registro de circuncisiones de Moses Frois Ricardo, Joseph Capriles, Registro N 104.
Francisco González Guinán, Historia contemporánea de Venezuela, Tomo VIII (Caracas: Tipografía Empresa El Cojo, 1910), 90.
ANC. Colección Boskaljon, Inv.N° 4738, Paspoortenboek van Vertrekkende Personen (julio 1863-julio 1865), Registros N° 206 y 207.
AHEF-UNEFM. Sección Instrumentos Públicos, Tomo LXX (1866-1869), folios. 343-343v.
Francisco González Guinán, Historia contemporánea de Venezuela, Tomo IX (Caracas: Tipografía Empresa El Cojo, 1910), Cap. X.
Blanca De Lima, Los Senior de Coro (Caracas: Edición Fundación Los Senior de Coro, 2018), Cap. VIII.
AHEF-UNEFM. Sección Protocolos Notariales-Hipotecas y Pagarés, Distrito Miranda 1874, folios 66v.-68v.
ANC. Protocolos notario Jan Hendrik Schotborgh (1866-1897), Año 1874, Inv. N° 70, Protocolo N° 545.
Siguiendo la tradición sefardita, por ser el primogénito Abraham antepuso el apellido materno al paterno, identificándose como Abraham de Meza Myerston; pero sus hijos se identificaron como Myerston.
Isaac Emmanuel, Precious Stones of the Jews of Curaçao (New York: Bloch Publishing Company, 1957), 449-450.
AHEF-UNEFM. Sección Registro Civil, Matrimonios Coro 1879, folios 2-3, Acta sin número.
Archivo de la Logia Unión Fraternal N° 17, Oriente de Coro. Cuadros logiales de 1880 y 1883.
El dique y acueducto de Caujarao, obra magna de ingeniería para su época, fue construido durante la presidencia de Juan Crisóstomo Falcón e inaugurado en 1866. Permitió a los industriales corianos utilizar la energía de vapor en distintas empresas. Se le considera la obra de ingeniería más importante de Venezuela hasta mediados del siglo XX.
La Industria. Coro, 17 de julio de 1879, N° 11, p. 5.
El Delta. Coro, 27 de noviembre de 1884, N° 12, p. 3.
La Industria. Coro, 4 de marzo de 1886, N° 358, p. 1.
Manuel Landaeta Rosales, Gran recopilación geográfica, estadística e histórica de Venezuela, Tomo II (Caracas: Imprenta Bolívar, 1889), 178.
La Industria. Coro, 18 de julio de 1884, N° 261, p. 2.
El Delta. Coro, 27 de noviembre de 1884, N° 12, p. 3.
Archivo General de la Nación. Sección Ministerio de Obras Públicas, Caja N° 464.
Isidoro Aizenberg, La comunidad judía de Coro 1824-1900. Una historia (Caracas: Asociación Israelita de Venezuela-Centro de Estudios Sefardíes de Caracas, 1995), 123.
AHEF-UNEFM. Sección Registro Civil, Defunciones Coro 1887, folio 29v., Acta Nº 101.
Boletín del Archivo Histórico de Miraflores, Año VII, N° 38, sept.-oct. 1965, p. 92.
ANC. Sección Registro Civil, Defunciones 1894, Acta N° 12.
Blanca De Lima, The Coro and La Vela Railroad and Improvement Company 1897-1938 (Coro: Ediciones UNEFM, 1995), Cap. 4.
ANC. Sección Protocolos Notariales, Notario Jan Hendrik Schotborgh (1866-1897), Inv. N° 106, Protocolo 5934.
AHEF-UNEFM. Fondo Senior, Caja 21 (1897-1898), Doc. N° 546. La información acerca de sus actividades proviene esencialmente del Fondo Senior, por lo que en apariencia esta familia era el conducto privilegiado de su actividad, pero también es posible que haya contactado con igual intensidad a otras casas comerciales corianas y curazoleñas cuyos archivos o desaparecieron o no están a disposición.
La Sociedad de Economías y Préstamos fue la primera institución de tipo bancario que hubo en Coro, impulsada por empresarios locales. Estuvo activa por lo menos entre 1896 y 1910, desconociéndose las causas de su desaparición.
Josette Capriles, Once Jews. Stories of Caribbean Sephardim (Princeton: Markus Wiener Publishers, 2009), 107.
AHEF-UNEFM. Fondo Senior, Caja 32 (1899), Doc. N° 382.
Boletín del Archivo Histórico de Miraflores, Año XIV, N° 74, septiembre-diciembre 1972, p. 56.
Boletín del Archivo Histórico de Miraflores, Año XVI, N° 79-82, mayo-diciembre 1974, p. 76.
Boletín del Archivo Histórico de Miraflores, Año VII, N° 38, septiembre-octubre 1965, p. 112.
Amigoe di Curacao: weekblad voor de Curacaosche eilanden, N° 1175, Curaçao, 7 de julio de 1906, p. 3.
HEF-UNEFM. Fondo Senior, Caja N° 103, Doc. N° 165.
Su tumba está en el cementerio judío de Berg Altena, en Curaçao, pero no hay registro de su defunción en la isla, lo cual quiere decir que falleció en otro lugar y sus restos fueron trasladados posteriormente. Jane Gomes Casseres, Generation to Generation. The Continuing Story of Congregation Mikvé Israel-Emanuel 1963-2000 (Ámsterdam: Congregation Mikvé Israel-Emanuel, 2003), 217.
Zénemig Giménez, Periódicos y periodistas falconianos (1843-1953), Caracas: 1997. URL:
https://zenemiggimenez.blogspot.com/2007/08/3ra-parte-de-4.html (Consultado el 1/03/2023).
Columna “Alg. Berichten. Officieele Berichten”, Zutphensche Courant. N° 102, Zutphen, 1 de mayo de 1909, p. 5, URL: https://Zutphensche courant, jrg. 61, nummer 102, 01-05-1909, editie Dag, Regionaal Archief Zutphen, RAZ 0394 (kb.nl) (Consultado el 17/03/2023).
Nota de prensa “Nederland en Venezuela”, Amersfoortsch Dagblad, N° 227, Amersfoort, 9 de febrero de 1909, p. 2, URL: htpps://archiefeemland.courant.nu/issue/AD/1909-02-09/edition/0/page/2?query= (Consultado el 17/03/2023).
Registro Civil Parroquia Santa Teresa, Municipio Libertador, Distrito Capital. Defunciones 1919, folio 40, Acta N° 79. URL: www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSDX-VF25?cat=827682&i=176 (Consultado el 15/03/2023).
Registro Civil Parroquia Santa Teresa, Municipio Libertador, Distrito Capital. Defunciones 1939, folio 10v., Acta N° 20. URL: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSDX-VJLD?cat=827682&i=1788 (Consultado el 15/03/2023).
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2025 Blanca De Lima Urdaneta

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-CompartirIgual 4.0.








